Bilgi Şöleni Hakkında

Osmanlı'nın son döneminde yetişmiş mümtaz ilim, irfan ve edebiyat şahsiyetlerinden biri olan Trabzonlu Muallim İbrâhim Cûdî Efendi (1863–1926), yalnızca bir eğitimci değil; müftülük, şairlik ve müelliflik vasıflarıyla toplumsal bir rehberlik üstlenmiş çok yönlü bir mütefekkirdir. Medrese geleneği ile modern mektep anlayışını mezceden eğitim faaliyetleri, Arapça ve Farsça'ya vukufiyetiyle ortaya koyduğu dil çalışmaları, özellikle Lügat-ı Cûdî gibi önemli eserleri, halkın dinî ve ahlâkî terbiyesine yönelik kaleme aldığı kitapları ve Millî Mücadele yıllarındaki aktif rolü ile dikkat çeken Cûdî Efendi, Trabzon'un ilmî ve kültürel hafızasında müstesna bir yer işgal etmektedir.

İbrâhim Cûdî Efendi'nin hayatını, eserlerini, ilmî ve edebî kişiliğini ve içinde bulunduğu sosyal ve kültürel çevreyi disiplinlerarası bir yaklaşımla ele almayı; ayrıca onun temsil ettiği geç Osmanlı ilim ve eğitim dünyasını yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Başta tarih, edebiyat, ilahiyat, eğitim bilimleri ve dilbilim olmak üzere farklı disiplinlerden araştırmacıların katkılarıyla, Cûdî Efendi'nin ilmî mirasının gün yüzüne çıkarılması ve bu mirasın günümüz akademik tartışmalarıyla ilişkilendirilmesi hedeflenmektedir.

Cihannüma Derneği'nin organizasyonuyla gerçekleştirilecek olan bu bilgi şöleni; bir anma töreninin çok ötesinde, geçmişin bilgeliğini bugünün ihtiyaçlarıyla buluşturan ve yarının eğitim anlayışını inşa etmeye talip olan derin bir ilmî buluşmadır.

Ana Temalar

Bilgi şölenine gönderilecek bildirilerin, bilgi şöleninin amaç ve vizyonu doğrultusunda, Cûdî Efendi'nin çok yönlülüğünü ve düşünsel mirasını merkeze alan aşağıdaki ana temalara odaklanması beklenmektedir. Katılımcılar, özgün araştırmalarını, incelemelerini ve disiplinler arası yaklaşımlarını bu tematik çerçeveler dahilinde sunabilirler:

1. Hayatı, İlmiye Çevresi ve Şahsiyeti

   • İlmiye geleneği içindeki yeri
   • Ailesi, hocaları ve ilmî çevresi
   • Çok katmanlı kimliği (âlim, muallim, müftü, şair)

2. Eğitim Faaliyetleri ve Pedagojik Yaklaşımı

   • Medrese–mektep ilişkisi
   • Zeytinlik Mektebi ve eğitim modeli
   • Ders kitapları ve öğretim yöntemleri
   • Osmanlı'da çok kültürlü eğitim ortamları: Rum, Ermeni ve yabancı okullarda Türkçe muallimliği
   • Elifba, kıraat ve sarf öğretiminde metodoloji
   • Çocuklara yönelik din ve ahlâk eğitimi

3. Dil, Filoloji ve Sözlükçülük

   • Lügat-ı Cûdî ve Osmanlı sözlükçülüğü
   • Sözlükte şahsî hafıza: otobiyografik izler
   • Arapça ve Farsça'nın öğretimi
   • Osmanlı Türkçesinin öğretiminde Arapça ve Farsça'nın rolü
   • Cûdî'nin dil anlayışı: normatif mi, tasvirî mi?
   • Manzum şevâhid geleneği
   • Dil öğretiminde pedagojik yaklaşımlar

4. Dinî İlimler, Tasavvuf ve Halkın İrşadı

   • el-Kenzü'l-Esnâ'da Esmâ-i Hüsnâ şerh geleneği
   • Geç dönem Osmanlı'da vaaz literatürü ve el-Haytü'l-Ebyaz
   • Vaaz dilinde retorik ve temsil
   • Akaid öğretiminde sadeleştirme ve didaktik dil
   • Ulûm-i dîniyye derslerinin içerik ve yöntem analizi
   • Tasavvufî düşüncenin irşad diline yansıması
   • Ramazan kültürü ve toplumsal rehberlik
   • Dinî metinlerde ahlâk eğitimi
   • Peygamber kıssalarının öğretiminde yöntem
   • Dinî eserlerde kaynak kullanımı

5. Müftülük Dönemi ve Dinî-Hukukî Otoritesi

   • Trabzon müftülüğü sürecinde idarî ve ilmî faaliyetler
   • Fetvalar ışığında aile hukuku ve toplumsal meseleler
   • Yerel dinî otoritenin toplumsal işlevi
   • Müftülük makamının dönüşümü
   • Dinî otorite ve modernleşme ilişkisi
   • Kriz dönemlerinde dinî liderlik
   • Müftülükte üslup ve yaklaşım
   • Müftülük ve eğitim faaliyetleri

6. Edebiyat, Şiir ve Kitabe Kültürü

   • Şiirlerinde dil ve üslup
   • Duygu, didaktizm ve estetik dengesi
   • Çok dilli şiir geleneği
   • Kayıp divan meselesi
   • Mezar kitabeleri ve tarih düşürme geleneği
   • Kitabelerin edebî değeri
   • Ebced ve tarih düşürme sanatı
   • Şehir hafızası ve epigrafik miras

7. Millî Mücadele, Bürokrasi ve Sosyal Hayat

   • Millî Mücadele yıllarında rolü
   • Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye faaliyetleri
   • Vaaz ve hutbenin toplumsal işlevi
   • Basın faaliyetleri
   • Sosyal ağlar ve yerel elitler
   • Mebusluk teklifinin reddi

8. Arşiv Belgeleri ve Yayın Faaliyetleri

   • Eserlerin basım süreçleri
   • Ruhsat ve sansür mekanizmaları
   • Trabzon Matbuat Tarihinde Bir Öncü: Kitapçı Hamdi Efendi
   • Matbuat ve bürokrasi ilişkisi
   • Arşiv belgeleri ışığında müellif-devlet ilişkisi

9. Bölgesel ve Karşılaştırmalı Çalışmalar

   • Trabzon'da ilim hayatı
   • Merzifonlu Cûdî ile karşılaştırmalar
   • Trabzon–Kafkasya ve Hicaz ilişkileri

10. Güncel Yaklaşımlar ve Yeniden Değerlendirmeler

    • Eğitim anlayışının günümüze yansımaları
    • Muallim tipinin dönüşümü
    • Günümüz ilahiyat perspektifi

11. Eserleri (Bibliyografya ve Metin İncelemeleri)

    • Nevâdir-i Nefîse
    • el-Kenzü'l-Esnâ fî Şerhi'l-Esmâi'l-Hüsnâ
    • el-Haytü'l-Ebyaz (Ramazan Vâizi)
    • Târîh-i Enbiyâ ve İslâm
    • Küçük Târîh-i Enbiyâ ve İslâm
    • eṭ-Ṭarâʾif ve'ẓ-ẓarâʾif
    • Ulûm-i Dîniyye Dersleri (I)
    • Ulûm-i Dîniyye Dersleri (II)
    • Lügat-ı Cûdî
    • Teshîl-i Elifbâ-yı Osmânî
    • Resimli Elifbâ-yı Osmânî
    • Rehber-i Avâmil
    • Kırâat-i Türkiyye (Birinci Kitap, 1327)
    • Kırâat-i Türkiyye (İkinci Kitap, 1327)
    • Kırâat-i Türkiyye (Üçüncü Kitap, 1328)
    • İlk Ta'lîm-i Kırâat
    • Ta'lîm-i Kırâat
    • Teshîl-i Sarf-ı Osmânî
    • İmlâ ve Kıraat
    • Terkîb-i Bend-i Cûdî (Basımına İzin Verilmeyen)

12. Mezar Kitabeleri

    İbrahim Cûdî Efendi'nin telif eserlerine ek olarak, Trabzon Sülüklü Mezarlığı'nda yer alan manzum kitabeleri de çalışmamıza dâhil edilmiştir. Şehir tarihine ışık tutan bu eserlerin metin ve görsellerine, aşağıdaki bağlantıda "Cûdî" kelimesini aratarak ulaşabilirsiniz:

    uygulama.trabzon.bel.tr/tarihimezar

Önemli Tarihler

Yazım Kuralları ve Yayım Bilgisi

Gönderim Adresi

Kabul edilen tüm tam metinler, değerlendirme sürecinin ardından Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından prestij kitap olarak yayımlanacaktır. (Hedef yayım tarihi: Nisan 2027) Tüm metinlerin İSNAD Atıf Sistemindeki (2. Edisyon) dipnotlu kaynak gösterim ilkesine uygun olarak yazılması gerekmektedir.

Özet Format dosyası için tıklayınız  |  Tam Metin Yazım Kuralları için tıklayınız

Sunum Koşulları ve İmkânlar

Kurullar

Onur Kurulu

Bilim Kurulu

• Prof. Dr. Abdurrahman Altuntaş
• Prof. Dr. Abdülkadir Macit
• Prof. Dr. Abdülvahap Özsoy
• Prof. Dr. Bilal Kırımlı
• Prof. Dr. Cemil Osmanoğlu
• Prof. Dr. Eyüp Öztürk
• Prof. Dr. İlyas Karslı
• Prof. Dr. Mehmet Sait Çalka
• Prof. Dr. Muhsin Kalkışım
• Prof. Dr. Musa Balcı
• Prof. Dr. Mustafa İsmet Uzun
• Prof. Dr. Muzaffer Başkaya
• Prof. Dr. Salih Akyıldız
• Prof. Dr. Savaşkan Cem Bahadır
• Prof. Dr. Temel Öztürk
• Prof. Dr. Vahdettin Engin
• Prof. Dr. Yavuz Bayram
• Doç. Dr. Ahmet Gülenç
• Doç. Dr. Ertuğrul İsmail Ökten
• Doç. Dr. Hamza Koç
• Doç. Dr. Hasan Doğan
• Doç. Dr. İlyas Yıldırım
• Doç. Dr. İmran Çelik
• Doç. Dr. Mahmut Ayyıldız
• Doç. Dr. Mehmed Şâmil Baş
• Doç. Dr. Özkan Kerimoğlu
• Doç. Dr. Safiye Kesgin
• Doç. Dr. Salih Uçak
• Doç. Dr. Süleyman Gür
• Doç. Dr. Şenol Saylan
• Dr. Öğr. Üyesi Abdulkerim Malkoç
• Dr. Öğr. Üyesi Abdulrahman Acer
• Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Başaran Manav
• Dr. Öğr. Üyesi Ali Fuat Futsi
• Dr. Öğr. Üyesi Atilla Aktaş
• Dr. Öğr. Üyesi Gülşen Özçamkan Ayaz
• Dr. Öğr. Üyesi Hakan Engin
• Dr. Öğr. Üyesi İbrahim Ekici
• Dr. Öğr. Üyesi İbrahim Erol
• Dr. Öğr. Üyesi Muhammet İkbal Çalış
• Dr. Öğr. Üyesi Yasemin İpek
• Dr. Emrah Balık

Düzenleme Kurulu

• Prof. Dr. Salih Akyıldız
• Prof. Dr. Muzaffer Başkaya
• Prof. Dr. Temel Öztürk
• Doç. Dr. Süleyman Gür
• Dr. Emrah Balık
• Arş. Gör. Furkan Ustakurt
• Av. Bekir Gürsoy

Bilgi Şöleni Oturum Planı

İletişim

Bibliyografya ve Kaynakça Envanteri

Trabzonlu Muallim İbrâhim Cûdî Efendi (1863–1926) Bibliyografyası ve Kaynakça Envanteri

1. Dikkat Edilmesi Gereken İsim Benzerliği (Merzifonlu Cûdî)

• DİA Maddesi: Bektaş, Ekrem. "Cûdî Efendi, Muallim (1850–1931)". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA). islamansiklopedisi.org.tr/cudi-efendi-muallim
• Bildiri: Tok Yıldız, Havva. "Merzifonlu Muallim İbrâhim Cûdî". Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı (21–23 Nisan 2017), Cilt II, s. 517–522.

2. Ansiklopedi Maddeleri ve Biyografik Kaynaklar

• Uzun, Mustafa İsmet. "Cûdî Efendi, Trabzonlu (1863–1926)". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA). islamansiklopedisi.org.tr/cudi-efendi-trabzonlu
• İsen Durmuş, Tuba Işınsu. "İbrahim Cudi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ibrahim-cudi

3. Kitaplar ve Kitap Bölümleri

• Albayrak, Hüseyin. Trabzonlu Muallim İbrahim Cudi: (Hayatı, Eserleri, Şiirleri). Trabzon.
• Yüksel, Murat (1989). Trabzonlu Muallim İbrahim Cûdî, Hayatı, İnsani ve Edebi Kişiliği, Bazı Şiirleri, Eserleri ve Kenzü'l-Esnâ fi Şerhi'l-Esmâi'l-Hüsnâ. İstanbul.
• Yüksel, Murat (1993). Geçmişten Günümüze Trabzon Şairleri I: Osmanlı Dönemi. Trabzon: Yunus Dergisi Yayınları.
• Manav, Ahmet Başaran (2023). "İbrahim Cûdî Bey ve Eserleri". Editörler: Süleyman Gür, Ahmet Cevdet Karaca. Trabzonlu Müellifler ve Eserleri: Osmanlı Dönemi içinde, s. 241–249.

4. Makaleler ve Bilgi Şöleni Bildirileri

• Albayrak, Hüseyin (1995). "Trabzonlu Muallim İbrahim Cudi Efendinin Eserleri". Kebikeç, Sayı 2.
• Albayrak, Hüseyin (2016). "Eğitimci, Yazar, Şair ve Trabzon Müftüsü Muallim İbrahim Cûdî Efendi". I. Uluslararası Geçmişten Günümüze Trabzon'da Dini Hayat Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Editörler Şenol Saylan, Betül Saylan. Cilt I, s. 129–144.
• Karslı, İlyas (2007). "Osmanlıca Metinleri Anlamada Arapçanın Önemi: 'Lügat-ı Cûdî' Örneği". Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2007/1, Sayı 32, s. 45–88.
• Odunkıran, Fatih & Alpaydın, Bilal (2014). "'Kalem Olsun Eli Ol Kâtib-i Bed-Tahrîrin' yahut Lügat-ı Cûdî'de Yer Alan Manzum Şevâhid Üzerine". Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Sayı 13, s. 167–210.
• Kayaoğlu, İ. Gündağ (1987). "Trabzon'dan Yetişen Değerli Eğitimci İbrahim Cûdî Bey 1863–1926". Trabzon Kültür Sanat Yıllığı. İstanbul: Trabzonlular Kültür ve Yardımlaşma Derneği Yayınları.
• Mutman, Mehmet Lütfü (1950). "İbrahim Cudi Efendi". Ülkü (3. Seri): Halkevleri ve Halkodaları Dergisi, Cilt IV, Sayı 39, s. 20.

5. Cûdî Efendi'nin Modern Harflere Aktarılmış Eserleri

• Cûdî Efendi, İbrahim (2006). Lügat-ı Cudi. (Hazırlayanlar: İsmail Parlatır, Belgin Tezcan Aksu, Nicolai Tufar). Ankara: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Cûdî Efendi, İbrahim. Tarih-i Enbiya ve İslam. Osmanlıcadan günümüz Türkçesine aktaran ve hazırlayan Mustafa Yazıcı.

6. Kütüphane Kayıtları (Türkiye Yazma Eserler Kurumu)

• Târîh-i Enbiyâ' ve İslâm. Kayıt: portal.yek.gov.tr/works/detail/700813
• Lugat-ı Cûdî (1332). Kayıt: portal.yek.gov.tr/works/detail/276624
• el-Haytü'l-Ebyaz Ramazan Vaizi (1328 H). Kayıt: portal.yek.gov.tr/works/detail/366437
• el-Kenzü'l-Esnâ fî Şerhi'l-Esmâi'l-Hüsnâ (1325). Kayıt: portal.yek.gov.tr/works/detail/316432

7. Devlet Arşivleri Belgeleri (Osmanlı Arşivi – BOA ve Cumhuriyet Arşivi)

• MF.MKT. 132-37 (H. 24.03.1309): Basımına izin verilmeyen Terkib-i Bend-i Cudi adlı kitabın sahibine iadesi. (Sansür ve matbuat tarihi için önemli belge.)
• MF.MKT. 186-106 (H. 04.05.1311): Trabzonlu İbrahim Cudi Efendi tarafından tercüme edilen Ramazan Vaazı adlı risalenin basım ruhsatı için Meşihat'a takdimi.
• MF.MKT. 196-65 (H. 13.08.1311): Ramazan Vaazı risalesinin bir an önce tetkik edilip neticesinin bildirilmesi talebi.
• MF.MKT. 206-47 (H. 06.11.1311): Ramazan Vaazı risalesinin tetkik edilmek üzere Fetvahane'ye gönderildiği ancak cevap alınamadığına dair belge.
• MF.MKT. 971-34 (H. 20.11.1324): Kenzü'l-Esna fi Şerhi Esmaü'l Hüsna isimli eserin basımına izin verilmesi.
• 180-9-0-0 / Genel 153-733-17 (31.05.1926): Vefat eden Trabzon Erkek Lisesi öğretmeni Cudi'nin ailesine maaş bağlanması.

8. Dijital ve Serbest Yazılar

• Tosun, Murat Dursun. "Trabzonlu İbrahim Cûdî Efendi". (Web üzerinde yayımlanmış biyografik yazı.)
• Nurpedia. "Muallim Cudi" maddesi. nurpedia.org/wiki/Muallim_Cudi